Ma túy tấn công não bộ: Cuộc chiếm đoạt thầm lặng mà nhiều bạn trẻ đang 'quên'

Trong đời sống hằng ngày, nhiều người vẫn xem ma túy là vấn đề đạo đức hoặc tội phạm đơn thuần. Góc nhìn y học cho thấy một khía cạnh khác: nghiện ma túy thực chất là bệnh mạn tính của não.

Những hộp kem đánh răng có chứa ma túy bị phát hiện thời gian qua - Ảnh minh họa

Các chất này không chỉ “vui” vài giờ mà can thiệp sâu, lâu dài vào cấu trúc và chức năng của hệ thần kinh trung ương.

Khi được "dùng", ma túy đi vào máu và đến não chỉ sau vài chục giây đến vài phút. Tại đây, chúng tác động trực tiếp lên mạng lưới truyền tin giữa các tế bào thần kinh. Nhiều loại ma túy bắt chước chất dẫn truyền thần kinh tự nhiên, gắn vào các thụ thể như “chìa khóa giả”. Số khác ngăn não thu hồi chất dẫn truyền, làm nồng độ tăng đột ngột. Hệ quả là não rơi vào trạng thái “bị chiếm quyền điều khiển”.

Ba vùng não chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là thân não, hệ viền và vỏ não. Thân não điều khiển các chức năng sống cơ bản như nhịp tim, nhịp thở, huyết áp, chu kỳ ngủ - thức. Khi ma túy ức chế trung tâm hô hấp ở vùng này, người dùng có thể ngừng thở đột ngột, không kịp trở tay. Nhiều ca tử vong vì “sốc thuốc” đến từ đây.

Hệ viền là trung tâm cảm xúc và khen thưởng. Bình thường, khi ta ăn ngon, tập luyện, hoàn thành mục tiêu, não sẽ tiết ra một lượng vừa đủ “chất thưởng” để tạo cảm giác hài lòng. Ma túy “chiếm đóng” hệ này, kích thích phóng thích "chất thưởng" ở mức cực cao. Não từ đó thúc đẩy hành vi tìm kiếm ma túy bằng mọi giá.

Vỏ não, phần đảm nhiệm tư duy cao cấp, ra quyết định, kiểm soát xung động, bị suy yếu dần. Người dùng ma túy trở nên bốc đồng, liều lĩnh, khó cân nhắc được hậu quả. 

Dopamine là chất dẫn truyền, trạng thái bình thường, dopamine được tiết ra có kiểm soát. Ma túy như Methamphetamine, MDMA “vặn volume” hệ này lên mức tối đa: hoặc kích phóng tiết ồ ạt, hoặc chặn tái hấp thu.

Kết quả là, không có ma túy, người dùng cảm thấy trống rỗng, chán nản, mệt mỏi, mất hứng thú với mọi thứ. Những thứ từng mang lại niềm vui, như âm nhạc, bạn bè, công việc, bỗng trở nên vô vị.

Từ đây, vòng xoáy lệ thuộc bắt đầu: muốn vui trở lại, phải tăng liều. Càng tăng liều, não càng bị tổn thương nặng nề, thụ thể càng giảm, người dùng càng tuyệt vọng khi thiếu thuốc. Đây là lý do nhiều người nghiện, kể cả có sự nghiệp, danh tiếng, tài sản, vẫn đánh mất tất cả chỉ để tiếp tục duy trì cảm giác “phê thuốc” tạm bợ.

Không chỉ não, các hệ cơ quan khác cũng phải trả giá. Hệ thần kinh có thể bị tổn thương gây đau đầu, chóng mặt, suy giảm trí nhớ, ảo giác kéo dài. Hệ hô hấp đối mặt với nguy cơ suy hô hấp cấp. 

Tim mạch bị kích thích quá mức dễ dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ ngay ở người trẻ. Gan, thận, hệ tiêu hóa mòn mỏi trong quá trình chuyển hóa và đào thải chất độc. Những hậu quả đó không loại trừ bất kỳ ai, dù là người bình thường hay ngôi sao nổi tiếng.

Ma túy chiếm quyền điều khiển não bộ và ảnh hưởng mạnh đến nhiều cơ quan trong cơ thể - Ảnh minh họa

Không có loại "ma túy nhẹ"

Người trẻ cần hiểu một nguyên tắc rất giản dị nhưng quan trọng: không có loại ma túy nào là "nhẹ" hay "an toàn". Dù mang tên gọi vui tai, được bán trong quán sang trọng, xuất hiện trong bữa tiệc có người nổi tiếng, thì bản chất chúng vẫn là những hóa chất được tạo ra để chiếm đoạt hệ thần kinh, phá hủy dopamine, làm biến dạng khả năng tư duy, cảm xúc. 

Cái giá phải trả có thể là sức khỏe, sự nghiệp, danh dự, hoặc cả tính mạng.

Từ góc độ quản lý, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về quảng cáo, phát ngôn, nội dung trên nền tảng số, cơ chế cấm biểu diễn, rút giấy phép… là cần thiết, nhưng chưa đủ. 

Quan trọng không kém là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh hơn, nơi thành công của nghệ sĩ được đo bằng tài năng, lao động nghiêm túc, thay vì những cuộc vui thâu đêm và scandal ồn ào.

Vụ việc liên quan đến nghệ sĩ vừa qua là một cảnh báo mới, nhắc nhở rằng ma túy không nằm ở đâu xa, không chỉ hiện diện trong các hẻm tối mà có thể xuất hiện giữa bãi biển đông người, trong căn phòng khách sạn sáng đèn, giữa nhóm người có học thức, danh tiếng. 

Chính vì vậy, phòng vệ tốt nhất không phải là chờ đến khi bị kiểm tra, mà là xây dựng cho mình một "vùng cấm tuyệt đối" với mọi lời rủ rê liên quan đến ma túy, dù dưới bất kỳ tên gọi nào.

Người nổi tiếng: Nhiều đặc quyền, cái giá và nghĩa vụ phải làm gương

Nếu giai đoạn trước ma túy gắn với hình ảnh kim tiêm, bột trắng, thì hiện nay các loại ma túy thế hệ mới mang một diện mạo khác. Chúng ẩn trong đồ uống, bóng bay, tinh dầu thuốc lá điện tử, thảo mộc tẩm ướp. Vỏ bọc ngày càng tinh vi, tên gọi ngày càng “vui tai”, khiến nhiều bạn trẻ lạc quan sai lầm rằng “chỉ là trò chơi cho đỡ chán”.

Trong kỷ nguyên mạng xã hội, nghệ sĩ và người nổi tiếng không chỉ là người biểu diễn trên sân khấu. Họ hiện diện trên mọi nền tảng: YouTube, TikTok, Facebook, Instagram. Mỗi bài đăng, câu nói, bức ảnh của họ có thể được hàng triệu người nhìn thấy trong vài giờ.

Đó là một đặc quyền lớn, nhưng đi kèm cái giá là sự giám sát liên tục của công luận. Mọi hành vi lệch chuẩn, từ phát ngôn thiếu kiểm soát đến sử dụng ma túy, chất kích thích đều nhanh chóng bị lật lại, phân tích, phán xét. Với nghệ sĩ, mất hình ảnh đồng nghĩa mất khán giả, mất hợp đồng, mất cơ hội xuất hiện trên các nền tảng chính thống.

Giới trẻ thường có xu hướng lý tưởng hóa thần tượng. Họ học theo cách ăn mặc, kiểu tóc, trang điểm, câu nói cửa miệng, đôi khi cả lối sống tiệc tùng, "sống hết mình". Khi một nghệ sĩ xuất hiện dày đặc trong tin tức liên quan ma túy mà không có thái độ chịu trách nhiệm rõ ràng, điều đó có thể gieo vào đầu một bộ phận người trẻ suy nghĩ lệch lạc.

Nhìn từ góc độ pháp lý, Luật Phòng, chống ma túy quy định trách nhiệm của mọi công dân trong việc tuyên truyền, giáo dục về tác hại của ma túy, không tàng trữ, sử dụng, tổ chức sử dụng trái phép.

Với nghệ sĩ, trách nhiệm này không chỉ nằm trên giấy. Họ là những người có khả năng truyền thông mạnh mẽ, có thể biến thông điệp "nói không với ma túy" thành câu chuyện gần gũi, dễ chạm tới giới trẻ.

Bộ Quy tắc ứng xử dành cho nghệ sĩ cũng nhấn mạnh việc sống lành mạnh, tuân thủ pháp luật, không cổ xúy lối sống lệch chuẩn, không dùng hình ảnh cá nhân để quảng bá cho các hành vi gây hại cộng đồng. Khi một nghệ sĩ dính đến ma túy, dù ở mức "sử dụng cho biết" hay "dùng giải trí", họ vẫn phá vỡ niềm tin đó. Đây là tổn thất vô hình nhưng nặng nề nhất.

Trách nhiệm của người nổi tiếng vì thế không chỉ là "đừng phạm luật", mà còn là biết tận dụng tầm ảnh hưởng để nâng cao "kháng thể" của cộng đồng trước ma túy. Ở góc độ nào đó, sự gương mẫu của họ chính là một dạng "vắc xin tinh thần" dành cho thế hệ trẻ.

(nguồn: tuoitre.vn)

Xem thêm các bài viết cùng chủ đề với bài viết (phía trên):

Ma túy tấn công não bộ: Cuộc chiếm đoạt thầm lặng mà nhiều bạn trẻ đang 'quên'