NSX Rahul Bali và tầm nhìn đưa văn hóa Việt thành ngôn ngữ điện ảnh thế giới

"Câu chuyện càng bản địa, cảm xúc càng phải toàn cầu" - đó là thông điệp cốt lõi được Nhà sản xuất Rahul Bali nhấn mạnh về tương lai của điện ảnh Việt Nam. Theo ông, chìa khóa để phim Việt tự tin bước ra biển lớn không nằm ở việc chạy theo xu hướng nước ngoài, mà ở khả năng biến kho tàng lịch sử và văn hóa bản địa thành một ngôn ngữ điện ảnh chung của thế giới, từng bước xây dựng hệ sinh thái điện ảnh hội nhập và bền vững.

Nhà sản xuất, nhà ngoại giao văn hoá, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali

PV: Một trong những thành công lớn của điện ảnh Hàn Quốc và Ấn Độ là họ có thể kể những câu chuyện rất bản địa nhưng vẫn khiến khán giả toàn cầu đồng cảm. Việt Nam có một lịch sử và nền văn hóa lâu đời, hệ thống di sản phong phú, tín ngưỡng, gia đình, làng quê, cộng đồng các dân tộc, ẩm thực và rất nhiều biến chuyển lịch sử - xã hội đặc biệt. Theo ông, những thể loại hay tuyến nội dung nào Việt Nam nên ưu tiên phát triển trong 5 đến 10 năm tới để vừa giữ được bản sắc Việt Nam, vừa có khả năng đi ra quốc tế? 

Nhà sản xuất,Đạo diễn, diễn viên Mai Thu Huyền giới thiệu Cộng đồng sáng tạo M2C

NSX, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali: Tôi cho rằng Việt Nam đang sở hữu một lợi thế rất lớn đó là: Một kho tàng câu chuyện giàu bản sắc nhưng chưa được khai thác đầy đủ cho điện ảnh quốc tế. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là Việt Nam nên làm thể loại nào, mà là làm thế nào biến tài sản văn hóa Việt Nam thành ngôn ngữ điện ảnh mà thế giới có thể hiểu và đồng cảm được.

Theo tôi, có 5 hướng nội dung đáng ưu tiên:

Thứ nhất là sử thi - lịch sử: Việt Nam có nhiều nhân vật, triều đại và những giai đoạn lịch sử đủ sức phát triển thành các tác phẩm lớn, thậm chí những “vũ trụ điện ảnh” như: Triều nhà Trần và Đức thánh Trần, Huyền Trân công chúa,.. Kinh nghiệm từ Ấn Độ cho thấy lịch sử và thần thoại, khi được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, không chỉ tạo doanh thu mà còn có thể phát triển thành IP, âm nhạc, du lịch và góp phần định danh văn hóa quốc gia.

Thứ hai là chiến tranh - tình báo: Thế giới biết nhiều về chiến tranh Việt Nam nhưng phần lớn được kể qua góc nhìn bên ngoài. Điện ảnh Việt Nam có cơ hội kể lại lịch sử từ bên trong, không chỉ qua chiến trường mà qua tình báo, cuộc chiến ngoại giao, những nhiệm vụ bí mật, gia đình bị chia cắt và những lựa chọn giữa tình yêu, bổn phận trách nhiệm, lòng trung thành và sự thật.

Thứ ba là văn hóa dân gian - kỳ ảo - kinh dị: Việt Nam sở hữu kho tàng tín ngưỡng, truyền thuyết, nghi lễ, văn hóa thờ cúng và đời sống tâm linh rất đặc sắc. Tôi cho rằng đây có thể trở thành một trong những dòng phim có tiềm năng đi ra quốc tế mạnh nhất nếu Việt Nam tạo được ngôn ngữ điện ảnh riêng.

Nhà sản xuất, nhà ngoại giao văn hoá, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali

Thứ tư là tâm lý - gia đình: Quan hệ giữa các thế hệ, cha mẹ và con cái, truyền thống và hiện đại, trách nhiệm và tự do cá nhân là những câu chuyện rất Việt Nam nhưng cũng rất phổ quát. Đây chính là điều điện ảnh Ấn Độ đã làm rất thành công trong nhiều thập niên qua.

Cuối cùng là Việt Nam đương đại: Bản sắc không chỉ nằm trong quá khứ. TP.Hồ Chí Minh, Hà Nội hôm nay, người trẻ khởi nghiệp, sự dịch chuyển nông thôn - đô thị hay một thế hệ sống giữa truyền thống gia đình và thế giới số đều có thể trở thành những câu chuyện mới của Việt Nam.  Một nền điện ảnh vững mạnh cần vừa có ký ức, vừa có tương lai.

Tôi luôn tin vào một nguyên tắc: “Văn hóa tạo nên thế giới của bộ phim, nhưng cảm xúc tạo nên sự kết nối với khán giả.” Một câu chuyện có thể rất Việt Nam về bối cảnh, con người và văn hóa, nhưng nếu nói về tình yêu, gia đình, mất mát, khát vọng, sự hy sinh hay những lựa chọn của con người…thì khán giả ở Mumbai, Seoul, Paris hay Los Angeles vẫn có thể đồng cảm. Đó là cách điện ảnh Việt Nam giữ được bản sắc mà vẫn có thể vượt qua biên giới.

PV: Làm thế nào biến địa lý, di sản và văn hóa Việt Nam thành lợi thế cạnh tranh của điện ảnh? Ông đã có nhiều kinh nghiệm trong việc kết nối điện ảnh với xây dựng thương hiệu điểm đến và ngoại giao văn hóa. Việt Nam sở hữu những bối cảnh điện ảnh rất đa dạng: Hà Nội, TP.HCM, Hội An, Huế, Tràng An, Tây Bắc, Tây Nguyên, đồng bằng sông Cửu Long, hàng nghìn kilomet bờ biển cùng nhiều di sản văn hóa và lịch sử. Theo ông, Việt Nam cần làm gì để biến những lợi thế đặc biệt về cảnh quan, di sản và văn hóa thành một ‘điểm đến điện ảnh’ có sức cạnh tranh quốc tế, không chỉ thu hút các đoàn phim nước ngoài đến Việt Nam mà còn hình thành một chuỗi giá trị bền vững kết nối Điện ảnh - du lịch - văn hóa - đầu tư - hợp tác sản xuất quốc tế?

NSX, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali: Việt Nam có một lợi thế rất đặc biệt: Trong một lãnh thổ tương đối dễ di chuyển, nhà làm phim có thể tiếp cận rất nhiều loại bối cảnh hoàn toàn khác nhau.

Bạn có Hà Nội với kiến trúc lịch sử và đô thị cổ, có thành phố Hồ Chí Minh với đô thị sôi động, có Huế với di sản cung đình, có Hội An với kiến trúc thương cảng cổ xưa, Tràng An và Ninh Bình với núi đá hung vĩ, Tây Bắc cộng đồng dân tộc đa sắc màu, Tây Nguyên với rừng, cao nguyên và văn hóa bản địa và ĐBSCL Mekong với miền sông nước nên thơ.

Case study – Phim Silaa

Trong phim Silaa của tôi được dùng như một ví dụ cho một tư duy rất quan trọng, một đoàn phim quốc tế không chỉ đến Việt Nam để quay một địa danh nổi tiếng mà có thể khám phá một địa lý mới và biến địa danh đó thành một phần của câu chuyện.

Một nhà sản xuất phim quốc tế không quyết định lựa chọn một quốc gia làm địa điểm quay phim chỉ vì nơi đó có cảnh quan đẹp. Họ còn phải đặt ra hàng loạt câu hỏi:

Việc tổ chức quay phim tại đó có thuận lợi không? Chi phí sản xuất là bao nhiêu? Thủ tục xin giấy phép quay phim mất bao lâu? Có chính sách ưu đãi hoặc hỗ trợ tài chính dành cho các đoàn phim không? Ai sẽ là đối tác sản xuất tại địa phương của tôi? Tôi có thể tìm được đội ngũ làm phim giàu kinh nghiệm tại chỗ không? Tôi có thể thuê máy móc, thiết bị quay phim ngay tại địa phương không? Các vấn đề về bảo hiểm, hải quan, thị thực và hậu kỳ được giải quyết như thế nào?

Nhà sản xuất, nhà ngoại giao văn hoá, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali

Vì vậy, để Việt Nam trở thành một điểm đến điện ảnnh, tôi cho rằng cần xây dựng ít nhất sáu cấu phần.

Thứ nhất, Mạng lưới văn phòng điện ảnh:  Tại các địa phương có tiềm năng điện ảnh cần có đầu mối chuyên nghiệp để hỗ trợ bối cảnh, thủ tục, dịch vụ sản xuất và kết nối các đoàn phim.

Thứ hai, Cơ chế một cửa cấp phép quay phim: Nhà sản xuất quốc tế cần một đầu mối thống nhất, minh bạch và nhanh chóng thay vì phải làm việc với quá nhiều cơ quan.

Thứ ba, Chính sách ưu đãi sản xuất điện ảnh: Các cơ chế hỗ trợ phù hợp có thể giúp Việt Nam cạnh tranh trong thu hút đoàn phim quốc tế, đồng thời tạo việc làm, doanh thu dịch vụ và nâng cao năng lực của ngành điện ảnh trong nước.

Thứ tư, Cơ sở dữ liệu bối cảnh quốc tế: Nhà sản xuất ở Mumbai, Seoul hay London cần có thể dễ dàng tra cứu bối cảnh, mùa quay, giao thông, lưu trú, hậu cần và các dịch vụ sản xuất tại Việt Nam.

Thứ năm, Hạ tầng sản xuất điện ảnh tại chỗ: Cảnh đẹp thôi chưa đủ. Việt Nam cần đội ngũ sản xuất chuyên nghiệp, thiết bị, trường quay, hậu kỳ, VFX, vận tải, bảo hiểm và các dịch vụ đạt chuẩn quốc tế.

Thứ sáu, Chiến lược du lịch điện ảnh: Một bối cảnh khi xuất hiện trong bộ phim thành công có thể trở thành hình ảnh điện ảnh, từ đó tạo động lực để khán giả muốn đến trải nghiệm điểm đến. Đây là chuỗi giá trị: Bối cảnh quay, hình ảnh điện ảnh, điểm đến du lịch, văn hóa, kinh tế địa phương, đầu tư.

Đây cũng là tư duy được thể hiện trong Cinema without Borders: điện ảnh có thể biến một địa điểm quay thành hình ảnh điện ảnh và tiếp tục phát triển thành câu chuyện du lịch, từ kinh nghiệm của Ấn Độ, Hàn quốc (đảo Nami, phim Chuyện tình mùa đông), Việt Nam có thể coi điện ảnh là một công cụ quảng bá điểm đến, thay vì chỉ là hoạt động văn hóa.

Case study – Love in Việt Nam

PV: TP.HCM đã có danh hiệu Thành phố Sáng tạo UNESCO về Điện ảnh, nhưng làm thế nào để chuyển một danh hiệu văn hóa thành năng lực thực sự của một ngành công nghiệp? Nếu được xây dựng một chiến lược 10 năm cho TP.HCM?

NSX, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali: Theo tôi, danh hiệu “Thành phố Sáng tạo UNESCO về Điện ảnh” phải là điểm khởi đầu chứ không phải đích đến. Trong 10 năm tới, TP.HCM cần chuyển từ một thành phố có hoạt động điện ảnh mạnh thành một hệ sinh thái công nghiệp điện ảnh hoàn chỉnh và có khả năng kết nối khu vực. Thành phố cần một văn phòng điện ảnh chuyên nghiệp, cơ chế một cửa cho các đoàn phim, chính sách thu hút sản xuất và đầu tư quốc tế; song song với đó là phát triển trường quay, hậu kỳ, kỹ xảo, đào tạo điện ảnh và hệ thống ươm tạo biên kịch, đạo diễn, nhà sản xuất, tài năng trẻ.

Một bước đi đặc biệt quan trọng là xây dựng thị trường điện ảnh quốc tế. Tôi vẫn luôn nói: “Liên hoan phim tạo nên uy tín, nhưng thị trường điện ảnh mới tạo nên công nghiệp.” TP.HCM cần trở thành nơi các dự án Việt Nam và Đông Nam Á có thể gặp gỡ nhà đầu tư, hãng phim, nhà đồng sản xuất, nền tảng trực tuyến và các nhà phát hành quốc tế.

PV: Theo ông, thành phố cần làm gì để trở thành một trung tâm sản xuất, đầu tư, đào tạo, giao dịch và hợp tác điện ảnh của Đông Nam Á?

NSX, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali: Nếu chọn một sáng kiến mang tính biểu tượng, tôi đề xuất “Ho Chi Minh city Asia film lab & Market (Trung tâm Ươm tạo và thị trường điện ảnh châu Á tại TP.HCM). Đây nên là một nền tảng hoạt động quanh năm để phát triển dự án, ươm tạo tài năng, gọi vốn, đồng sản xuất và giao dịch bản quyền, kết nối Việt Nam với ASEAN, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản và thế giới. Đây cũng phù hợp với tinh thần xuyên biên giới mà nội dung tôi đã trình bày.

Nhà sản xuất,Đạo diễn, diễn viên Mai Thu Huyền tặng quà cảm ơn NSX, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali

Còn nếu hỏi 10 năm nữa thế giới nên nhận diện điện ảnh Việt Nam bằng điều gì, tôi sẽ chọn:

“Văn hóa lâu đời - Năng lượng trẻ - những câu chuyện giàu tính nhân văn.” Việt Nam có một lợi thế rất đặc biệt: Một nền văn hóa hàng nghìn năm đang được kể lại bởi một thế hệ sáng tạo trẻ và hội nhập quốc tế. Sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, ký ức và khát vọng, bản sắc Việt Nam và những cảm xúc phổ quát có thể trở thành dấu ấn riêng. 

Khách mời chụp hình giao lưu với NSX, chuyên gia điện ảnh Rahul Bali

Và với tôi, thành công lớn nhất sẽ là khi một ngày nào đó, khán giả quốc tế xem một bộ phim mà không cần nhìn tên đạo diễn hay quốc gia sản xuất vẫn có thể nói: “Đây là điện ảnh Việt Nam.”

PV

*Theo ấn phẩm Kết nối doanh nhân

Xem thêm các bài viết cùng chủ đề với bài viết (phía trên):

NSX Rahul Bali và tầm nhìn đưa văn hóa Việt thành ngôn ngữ điện ảnh thế giới